google.comtiwtter.comyoutube.comfacebook.com
logo
Thừa cân béo phì là gì? 14 nguyên nhân và 10 hậu quả của bệnh béo phì

Với 30% dân số thế giới (khoảng 2,1 tỷ người) đang phải đối mặt với tình trạng thừa cân, béo phì. Thật dễ hiểu khi người ta coi đây là một “đại dịch” mới của thế kỷ 21. Tại Việt Nam, theo điều tra của Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Hiện có gần 7 triệu người bị thừa cân, béo phì, chiếm hơn 8% dân số. Tại các thành phố lớn, tình trạng thừa cân, béo phì lên tới 30%. Điều đáng lo ngại hơn là tuổi của người mắc thừa cân, béo phì ngày càng trẻ hóa. Và bệnh thừa cân, béo phì mức độ nặng ngày càng gia tăng.

Mục Lục

Thừa cân, béo phì là gì?

Thừa cân hay phát phì hay vỗ béo là tình trạng có nhiều chất béo trong cơ thể hơn mức khỏe mạnh tối ưu. Thừa cân thường do chế độ ăn dư thừa và ít vận động.

Béo phì là tình trạng tích lũy mỡ quá mức và không bình thường tại một vùng cơ thể. Hay toàn thân đến mức ảnh hưởng tới sức khỏe.

Thừa cân và béo phì là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Nhưng béo phì là một tình trạng tăng nặng của thừa cân. Nhìn chung, bệnh thừa cân béo phì thể hiện trọng lượng cơ thể cao hơn trọng lượng chuẩn ở một người khỏe mạnh. Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất của thừa cân, béo phì là sự gia tăng trọng lượng cơ thể. Và khối lượng mỡ tích tụ tại một số phần đặc biệt của cơ thể như: bụng, đùi, eo, ngay cả ở ngực nữa.

Cách tính thừa cân béo phì

Bệnh thừa cân, béo phì được phân loại bằng chỉ số khối cơ thể BMI. Chỉ số khối cơ thể (BMI) được tính dựa trên chiều cao và trọng lượng cơ thể. Chỉ số khối cơ thể (BMI) sẽ được tính theo công thức: Trọng lượng cơ thể của 1 người (tính bằng kg) chia cho bình phương chiều cao (tính bằng mét).

BMI= Trọng lượng cơ thể (kg)/[chiều cao (m)]2

can-nang-ly-tuong

Theo phân loại của Tổ chức Y tế thế giới dành cho châu Á. Một người trưởng thành, (trừ người có thai, VĐV thể hình). Chỉ số BMI theo tiêu chuẩn sau đâu:

+ Thiếu cân: BMI < 18,5

+ Bình thường: BMI từ 18,5 – 22,9

+ Thừa cân: BMI từ 23 – 24,9

+ Béo phì độ I: BMI từ 25 – 29,9

+ Béo phì độ II: BMI ≥ 30

Hoặc bạn cũng có thể tính nhẩm nhanh cân nặng lý tưởng của mình dựa vào chiều cao theo cách sau:

Cân nặng lý tưởng = Số lẻ của chiều cao (tính bằng cm) x 9 rồi chia 10

Cận nặng tối đa = Bằng số lẻ của chiều cao (tính bằng cm)

Cân nặng tối thiểu = Số lẻ của chiều cao (tính bằng cm) x 8 rồi chia 10

Ví dụ: Nếu bạn cao 1,7m (170cm)

Cân nặng lý tưởng: 70×9:10=63kg

Cận nặng tối đa: 70kg

Cân nặng tối thiểu: 70×8:10=56kg

Nguyên nhân gây ra bệnh thừa cân, béo phì

Sự mất cân bằng năng lượng

Mất cân bằng năng lượng là nguyên nhân thường gặp nhất gây thừa cân và béo phì. Cân bằng năng lượng nghĩa là năng lượng VÀO ngang bằng với năng lượng RA. Năng lượng VÀO là lượng calo mà bạn thu được từ thức ăn và đồ uống. Năng lượng RA là năng lượng mà cơ thể sử dụng để thở, tiêu hóa và các hoạt động thể lực.

Để duy trì cân nặng hợp lí, bạn cần cân bằng năng lượng VÀO – RA theo thời gian.

Năng lượng VÀO = RA: cân nặng ổn định

Năng lượng VÀO > RA: tăng cân

Năng lượng VÀO < RA: sụt cân

mat-can-bang-nang-luong

Hãy kiểm soát lượng thức ăn vào cơ thể

Thừa cân và béo phì xảy ra khi năng lượng mà bạn ăn vào nhiều hơn năng lượng mà bạn tiêu thụ.

Yếu tố di truyền gây thừa cân, béo phì

Có những người mang một số gen trong các nhóm gen như. Nhóm gen kích thích sự ngon miệng, nhóm gen liên quan đến tiêu hao năng lượng. Nhóm gen điều hoà chuyển hoá. Nhóm gen liên quan đến sự biệt hoá và phát triển tế bào mỡ. Trong gia đình nếu cha hoặc mẹ hoặc thậm chí là cả hai đều béo phì. Thì nguy cơ con cái bị thừa cân sẽ rất cao. Những người bị béo phì do yếu tố di truyền có tốc độ trao đổi chất chậm chạp, khó cải thiện.

Trẻ em cũng bắt chước những thói quen của cha mẹ chúng. Trẻ có cha mẹ bị thừa cân do có chế độ ăn quá nhiều năng lượng và lối sống ít vận động. Cũng tăng nguy cơ bị thừa cân. Tuy nhiên, nếu những gia đình này có thói quen ăn uống lành mạnh. Và tập luyện thường xuyên thì nguy cơ của chúng cũng giảm đi.

Các vấn đề sức khỏe gây nên thừa cân, béo phì

Một vài vấn đề liên quan đến hóc-môn có thể gây thừa cân, béo phì, ví dụ như suy giáp, hội chứng Cushing, và hội chứng buồng trứng đa nang.

Sụn tuyến giáp là tình trạng tuyến giáp không sản xuất đủ các hormone cần thiết cho cơ thể. Sự thiếu hụt hormone làm cho quá trình trao đổi chất bị chậm lại. Đồng nghĩa với lượng chất béo không được đốt cháy, là nguyên nhân gây tăng cân.

Hội chứng Cushing là tình trạng tuyến thượng thận sản xuất quá nhiều hóc-môn cortisol. Hoặc sử dụng các thuốc corticoid (ví dụ như prednisone) liều cao và kéo dài. Biểu hiện của hội chứng này bao gồm tăng cân, béo phần trên cơ thể; Tích mỡ ở mặt, cổ, nhưng cẳng chân và cánh tay lại bé.

Hội chứng buồng trứng đa nang gặp ở 5-10% phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Họ thường bị béo phì, rậm lông, các vấn đề về sinh sản… do nồng độ androgen trong máu cao.

Căng thẳng và thiếu ngủ

cang-thang-thieu-ngu-gay-thua-can

Hãy kiềm chế cơn thèm ăn của bạn

Theo nghiên cứu nếu bạn thường xuyên thiếu ngủ 30 phút mỗi ngày sẽ làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì lên đến 17%. Khi bạn không ngủ đủ, lượng ghrelin sẽ tăng lên khiến bạn thường xuyên cảm thấy đói, thèm đồ ăn có nhiều đường. Lâu dần sẽ dẫn đến sự thèm ăn mất kiểm soát, là nguyên nhân gây thừa cân, béo phì.

Ngoài ra, béo phì cũng là hậu quả của căng thẳng, cảm xúc tiêu cực. Một số người có thể ăn nhiều hơn bình thường khi buồn chán, tức giận, buồn bã hoặc căng thẳng.

Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc có tác dụng phụ là gây tăng cân. Các thuốc này bao gồm corticosteroid, thuốc chống trầm cảm và thuốc chống động kinh, thuốc điều trị tiểu đường.

Các thuốc này làm chậm quá trình đốt cháy calo của cơ thể. Làm tăng cảm giác ngon miệng, và gây giữ nước. Tất cả những yếu tố này dẫn đến tăng cân.

Béo phì do lối sống ít vận động

Những người ít vận động dễ bị tăng cân do họ không đốt cháy calo được cung cấp từ thức ăn và đồ uống. Một trong những lý do mà mọi người ít vận động là do ngồi trước ti vi và máy tính để làm việc, học tập và giải trí. Trên thực tế, nếu ngồi xem ti vi trên 2 giờ mỗi ngày sẽ làm tăng nguy cơ thừa cân và béo phì.

Những lý do khác của lối sống tĩnh tại bao gồm: ngồi trên ô tô, xe máy thay vì đi bộ. Ít hoạt động do yêu cầu của công việc hoặc ở nhà do sự tiện lợi của công nghệ hiện đại, thiếu các tiết học thể dục ở trường…

beo-phi-do-it-van-dong

Vận động nhiều hơn khi có thể

Hút thuốc lá

Người thường xuyên hút thuốc lá không có nguy cơ thừa cân, béo phì. Nhưng một số người tăng cân khi họ bỏ thuốc lá. Đó là do họ sẽ cảm nhận mùi vị của thức ăn tốt hơn sau khi bỏ thuốc, giúp ăn ngon hơn và nhiều hơn. Thêm một lý do nữa là cơ thể bắt đầu tốt lên khi hạn chế được những độc tố từ thuốc lá.

Một lí do khác là nicotin làm tăng sự đốt cháy calo của cơ thể. Vì vậy, bạn sẽ tiêu thụ ít calo hơn sau khi bỏ thuốc. Tuy nhiên, hút thuốc còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nguy hiểm khác. Vì vậy bỏ thuốc quan trọng hơn là việc nó có thể gây tăng cân.

Tuổi càng cao, nguy cơ béo phì càng lớn

Khi bạn già đi, các cơ sẽ có khuynh hướng bị teo đi, đặc biệt là nếu bạn ít vận động. Các cơ bị teo làm giảm sự đốt cháy calo của cơ thể. Nếu bạn không giảm lượng calo ăn vào khi ở tuổi già, bạn có thể sẽ tăng cân.

Tăng cân ở phụ nữ trung niên do nguyên nhân chính là tuổi tác và lối sống. Nhưng mãn kinh cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều phụ nữ tăng 2kg khi mãn kinh và tích mỡ bụng nhiều hơn giai đoạn trước đó.

Phụ nữ sau khi sinh thường bị thừa cân béo phì

phu-nu-sau-sinh-beo-phi

Phụ nữ sinh con thường béo phì

Trong thời kì mang thai, phụ nữ cần tăng cân để thai nhi phát triển tốt. Một số người tăng rất nhiều dẫn đến sau sinh cơ thể không thể trở lại thể trạng ban đầu. Cộng với việc cần phải bổ sung nhiều dưỡng chất để cung cấp sữa cho em bé. Nên nhiều phụ nữ khó giảm cân, dẫn đến béo phì. Đặc biệt ở những người mang đa thai (sinh đôi, sinh ba…)

Nguyên nhân thừa cân, béo phì do nghiện ăn

Một số loại thức ăn như thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt… Có thể kích thích trung tâm hưng phấn ở não bộ và gây nghiện. Các loại thực phẩm này có thể gây nghiện ăn ở những người có nguy cơ cao, khiến họ mất kiểm soát và bị rối loạn ăn uống.

Nghiện ăn là một vấn đề phức tạp và rất khó vượt qua. Lúc này, bạn không còn khả năng đưa ra lựa chọn mà các tín hiệu ở não ảnh hưởng và thôi thúc bạn ăn thật nhiều. Hệ quả của tình trạng nghiện ăn là nguy cơ mắc chứng rối loạn ăn uống và bệnh béo phì.

Nguyên nhân béo phì do kháng leptin

Leptin là một hormone đóng vai trò quan trọng đối với bệnh tiểu đường. Leptin được sản sinh bởi các tế bào mỡ, hàm lượng leptin trong máu tăng kèm theo sự gia tăng lượng mỡ. Ở những người khỏe mạnh, hàm lượng leptin cao có thể giúp làm giảm cảm giác thèm ăn. Nếu hệ thống tín hiệu leptin hoạt động tốt, leptin sẽ thông báo cho não bộ là cơ thể đã dự trữ nhiều chất béo.

Ở những người béo phì, leptin thường không hoạt động tốt do leptin không thể vượt qua hàng rào máu não. Hệ quả của tình trạng kháng leptin là cơ thể không ngừng thèm ăn. Mà vẫn tiếp tục dự trữ nhiều mỡ, chất béo và gây ra bệnh béo phì. Tình trạng kháng leptin được coi là một trong những nguyên nhân chính gây bệnh béo phì.

Thức ăn chế biến sẵn

thuc-an-che-bien-san

Hạn chế sử dụng thức ăn nhanh

Các loại thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều chất phụ gia. Giá thành rẻ, bảo quản được lâu và tạo cảm giác ăn ngon miệng. Điều đó cũng gián tiếp khiến người tiêu dùng ăn thực phẩm chế biến sẵn nhiều hơn và thường xuyên hơn.

Bên cạnh đó, các cửa hàng tiện lợi và siêu thị luôn bày bán rất nhiều loại đồ ăn chế biến sẵn. Các loại đồ ăn nhanh này tuy dễ dàng sử dụng nhưng hầu hết không tốt cho sức khỏe. Do chứa nhiều chất bảo quản, chất béo và muối. Vì vậy, thức ăn chế biến sẵn càng phổ biến thì tỷ lệ người béo phì càng gia tăng.

Nguyên nhân thừa cân do ăn nhiều đường

Chế độ ăn tiêu thụ quá nhiều đường sẽ làm thay đổi hoạt động của hormone và gây tăng cân, béo phì. Đường phụ gia trong thực phẩm có chứa một nửa là glucose, một nửa là fructose. Glucose có trong nhiều loại thực phẩm như tinh bột, hoa quả nhưng đa số fructose có nguồn gốc từ đường phụ gia.

Việc tiêu thụ quá nhiều fructose gây ra tình trạng kháng insulin và làm tăng hàm lượng insulin. Điều này làm tăng năng lượng dự trữ, chính là nguyên nhân béo phì ở nhiều người.

Môi trường là yếu tố quan trọng gây thừa cân béo phì

Môi trường sống cũng là một nguyên nhân rất quan trọng gây bệnh thừa cân, béo phì. Môi trường của chúng ta không ủng hộ các thói quen sống tốt cho sức khỏe. Trên thực tế, nó còn tạo thuận lợi cho bệnh béo phì phát triển. Một vài lý do có thể kể đến là:

– Tình trạng không có công viên, vỉa hè để đi bộ, giá cả khá cao của các phòng tập thể dục. Tất cả những điều này khiến mọi người khó có thể hoạt động thể chất.

moi-truong-nguyen-nhan-beo-phi

Môi trường sống tốt giúp bạn tránh xa béo phì

– Lịch trình làm việc: nhiều người nói họ không có thời gian để vận động vì công việc kéo dài nhiều giờ.

– Khẩu phần ăn quá lớn: Nhiều người ăn những suất ăn khổng lồ. Những bữa ăn này có thể bằng nhu cầu của 2 người và thậm chí là nhiều  hơn. Ăn quá nhiều tức là năng lượng VÀO của bạn quá lớn. Theo thời gian, nó sẽ gây tăng cân nếu bạn không có chế độ tập luyện hợp lí.

– Thiếu các thực phẩm lành mạnh: Nhiều người không sống gần chợ, siêu thị, nơi bán các thực phẩm lành mạnh. Hoặc đối với họ các thực phẩm này có giá quá đắt so với mức sống. Một số người không có đủ khả năng để mua thực phẩm sạch như trái cây và rau quả tươi.

-Tình trạng quảng cáo thực phẩm đã khuyến khích mọi người mua thực phẩm không lành mạnh. Chẳng hạn như các đồ ăn nhiều chất béo và đồ uống có đường.

Những người có nguy cơ cao bị thừa cân béo phì

Người có thói quen dùng thức ăn nhanh, thức ăn giàu năng lượng. Ăn nhiều chất béo, ăn nhiều đồ chiên, rán, ăn ít rau, uống nhiều nước ngọt, bia rượu…

Những người hoạt động thể lực thường ăn thức ăn giàu năng lượng. Khi họ thay đổi lối sống, hoạt động giảm đi nhưng vẫn giữ thói quen ăn nhiều cho nên bị béo phì…

nguy-co-thua-can-beo-phi

Bạn có nguy cơ béo phì?

Người ít vận động, tuổi trung niên, phụ nữ sau sinh, trong gia đình có nhiều người bị béo phì, dân cư đô thị.

Hậu quả của thừa cân, béo phì với sức khỏe

Thừa cân, béo phì làm cơ thể mất cân đối, nặng nề, chậm chạp… Hậu quả của thừa cân, béo phì là sức khỏe kém, năng suất lao động và chất lượng cuộc sống giảm. Ngoài ra người bị thừa cân, béo phì có tỷ lệ bệnh tật cao hơn ở người bình thường. Đặc biệt là các bệnh mạn tính nguy hiểm.

Tác động tâm lý từ ngoại hình quá khổ

Thừa cân, béo phì khiến cơ thể trở nên quá khổ. Vì vậy chủ nhân luôn có cảm giác tự ti, cho rằng mình không hấp dẫn khi mất đi sự thon thả và những đường cong. Người béo phì thường mất tự tin trong giao tiếp, ngại xuất hiện trước đám đông. Căng thẳng, kém linh hoạt trong cuộc sống hàng ngày… làm giảm sút hiệu quả công việc…

Người béo phì có nguy cơ cao mắc bệnh xương khớp

beo-phi-hai-xuong

Người thừa, cân béo phì dễ bị thoái hóa khớp, loãng xương. Đau nhức triền miên do trọng lượng cơ thể gây áp lực lên xương khớp. Khớp gối, cột sống tổn thương sớm nhất. Chưa kể do ăn uống không hợp lý, rối loạn chuyển hóa làm tăng Acid uric nên người béo phì dễ mắc bệnh gout.

Bệnh lý đường hô hấp do thừa cân béo phì

Sự tích tụ quá nhiều mỡ ở lồng ngực, cơ hoành và ổ bụng sẽ gây nên hiện tượng khó thở cho bệnh nhân. Trong trường hợp béo phì nặng, tình trạng khó thở có thể gây nên hội chứng Pickwick với những đợt ngưng thở vào ban đêm.

Bên cạnh đó, hoạt động của cơ hoành, khí phế quản của người béo phì thường hạn chế do “mỡ bám”. Người béo phì thường bị rối loạn nhịp thở, ngáy, ngưng thở khi ngủ, béo phì càng nặng rối loạn nhịp thở càng nhiều.

Xem thêm: Ăn đêm và uống rượu bia trước khi ngủ có tốt không?

Nhiều người tiểu đường do béo phì

Bệnh thừa cân, béo phì có liên quan mật thiết với bệnh tiểu đường type 2. M1 macrophages và các Adipokines viêm như TNF- α, IL-6 trong gây đề kháng insulin. (hormon điều hòa đường huyết và đưa nhanh glucose vào tế bào để sử dụng). Đây là nguyên nhân trực tiếp gây ra đái tháo đường týp 2 ở người thừa cân, béo phì.

Thừa cân béo phì dễ mắc bệnh tim mạch

hai-tim-mach

Người thừa cân, béo phì thường đi kèm với bệnh rối loạn lipid máu hay thường gọi là bệnh mỡ trong máu hoặc cholesterol cao. Cholesterol tỷ trọng thấp (LDL-C) sẽ bám vào lòng mạch máu gây xơ hóa mạch, làm tăng huyết áp. Đồng thời tình trạng hẹp lòng mạch do mỡ bám sẽ làm tắc nghẽn dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim.

Mặt khác, ở người thừa cân, béo phì thì tim phải thường xuyên làm việc nhiều hơn. Để bơm máu đi nuôi cơ thể và lâu dài gây quá tải cho tim. Do đó ở người béo phì dễ mắc các bệnh về tim mạch. Hiện nay, tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch đang đứng đầu trong các nguyên nhân. Trong đó rất nhiều trường hợp là biến chứng của bệnh béo phì.

Thừa cân, béo phì gây suy giảm trí nhớ

Trẻ thừa cân, béo phì thường có chỉ số thông minh thấp hơn trẻ có cân nặng bình thường. Người lớn bị béo phì có nguy cơ bị Alzheimer cao hơn so với người bình thường.

Các bệnh lý đường tiêu hóa

Do thừa cân, béo phì làm cho lượng mỡ dư bám vào các quai ruột gây táo bón, dễ sinh ra bệnh trĩ. Sự ứ đọng phân và các chất thải độc hại sinh ra trong quá trình chuyển hóa dễ sinh bệnh ung thư đại tràng. Lượng mỡ dư tích tụ ở gan gây bệnh gan nhiễm mỡ nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến bệnh xơ gan… Rối loạn chuyển hóa mỡ sinh ra sỏi mật.

beo-phi-hai-gan

Béo phì có nhiều tác hại cho cơ thể

Bệnh béo phì làm tăng trào ngược vì mỡ bụng sẽ tạo áp lực trên vòng cơ ở phía dưới của thực quản. Khi xuất hiện các áp lực lên thực quản, axit trong dạ dày chảy ngược trở lại. Tình trạng này dẫn đến chứng ợ nóng.

Rối loạn nội tiết do thừa cân béo phì

Con gái thừa cân, béo phì thường rối loạn kinh nguyệt, béo phì độ II thường mất kinh. Phụ nữ thừa cân, béo phì thường bị rối loạn kinh nguyệt, buồng trứng đa nang. Khó có thai, nguy cơ vô sinh cao. Nếu có thai nguy cơ đẻ khó, con dễ bị rối loạn chuyển hóa. Nam giới béo phì thường yếu sinh lý, nguy cơ vô sinh.

Lão hóa và giảm tuổi thọ do thừa cân béo phì

Thừa cân, béo phì gây lão hóa da sớm nên người béo thường già trước tuổi. Các nghiên cứu khoa học gần đây đã chứng minh thừa cân, béo phì làm giảm 6–8 năm tuổi thọ.

Thừa cân béo phì và nguy cơ ung thư

Người thừa cân, béo phì đều mắc chứng cholesterol trong máu cao và insulin trong máu cao. Khiến lượng cholesterol trong tế bào miễn dịch tăng cao, giảm khả năng diệt tế bào ung thư của hệ miễn dịch trong cơ thể. Một số nghiên cứu cho thấy sự liên quan giữa béo phì và ung thư như:

  • Ung thư vú
  • Ung thư đại trực tràng
  • Ung thư tử cung
  • Ung thư thận
  • Ung thư Đầu và cổ
  • Ung thư thực quản
  • Ung thư tụy
  • Ung thư nội mạc tử cung
  • Ung thư tuyến tiền liệt
  • Ung thư túi mật
  • Ung thư tuyến giáp.

Tạm kết

Qua bài viết này chắc bạn đã có thêm nhiều kiến thức hơn về bệnh béo phì.Thừa cân béo phì tuy được xem là một đại dịch của nhân loại. Nhưng bạn hoàn toàn có thể phòng tránh nếu ăn uống khoa học kết hợp với vận động. Chúng tôi cũng xin lỗi vì bài viết này chỉ cung cấp những kiến thức về thừa cân béo phì, nguyên nhân và hậu quả. Do bài viết đã khá dài, chúng tôi xin dừng lại tại đây. Ở bài viết tiếp theo chúng tôi sẽ cung cấp cho bạn những giải pháp giảm cân, giúp bạn tự tin hơn trong cuộc sống.

Thừa cân béo phì là gì? 14 nguyên nhân và 10 hậu quả của bệnh béo phì

Hotline tư vấn miễn phí: 0914446608
zalo
Hotline: 0914446608
Chỉ đường icon zalo Zalo: 0914446608 SMS: 0914446608